Hoş geldiniz, Ziyaretçi
Kullanııcı Adı: Şifre: Beni hatırla
Parazitoloji
  • Sayfa:
  • 1

BAŞLIK: Parazitlik Çeşitleri

Parazitlik Çeşitleri 2 yıl 6 ay önce #5637

  • Gamze
  • ( Kullanıcı )
  • Gamze's Avatar
  • ÇEVRİMDIŞI
  • Platinum Biyolog
  • Gönderiler: 423
  • Teşekkür Sayısı: 26
  • Başarı: 3
Doğada çok yaygın olan ve farklı şekilleri bulunan parazitlikte parazit konağına bağımlı ve genelde ona zarar veren bir yaşam sürdürür. Bu yaşam şekli ile ilgili bazı tanımlamalar şunlardır.

Bulundukları yerlere göre parazitlik çeşitleri: Konağın bütün organ ve dokuları parazitler tarafından istila edilebilir. Bu kara ve su biyotoplarının canlı organizmalar tarafından işgal edilmesine benzer. Konak vücudunda yerleşim yerlerine göre parazitler iki ana gruba ayrılırlar.

Ektoparazitler : Konağın vücudunun dış yüzeyinde yani solungaç ve deriye yerleşen parazitlerdir. Bitler, sivrisinekler, tatarcıklar, keneler ve Monogenea grubu yassı solucanlar bu grupta yer alırlar.
Endoparazitler: Konağın vücudu içinde yaşayan parazitlerdir. Çeşitleri vardır. Konağın vücut boşluklarında, dokularında ve/veya hücrelerin içinde yaşarlar. Buna göre sırasıyla Sölozoik, Histozoik ve İntrasellüler (hücre içi) parazitler olaak tanımlanır.
Sölozoik parazitlere örnek; sindirim kanalında yaşayan parazitlerden Ascaris, Giardia ,Taenia cinslerine ait türlerdir. Histozoik olanlar ise; Onchocerca, Loa, Sarcoptes cinslerine ait bazı türler örnek olabilir. İntrasellüler parazitlik histozoik parazitliğin özel bir şeklidir. Ve bu grupta bulunan Toxoplasma, Leishmania, Plasmodium gibi cinslere ait türler aynı zamanda histozoik türlerdir. Bu parazitlerin konak hücreye nasıl girdikleri her zaman bir merak ve araştırma konusu olmuştur.


Parazitin yaşamındaki yerine göre ikiye ayrılır;

İstemli (Fakültatif) parazitler: Özgür yaşamdan parazitik yaşama geçiş dönemleri istemli parazitlikte çok iyi görülür. Bu ifade normalde özgür yaşarken tesadüfen diğer bir canlının içinde ve/veya üzerinde yerleşip parazitlik yaşama uyum sağlayabilen canlıları tanımlamak için kullanılır. Yani bu canlılar için parazitik yaşam bir zorunluluk değildir. Lucilia ve Sarcophaga cinsi sineklerin larvalari ile Acanthamoeba ve Naegleria cinsi amiplerin parazitliği buna örnek olarak verilebilir.
Zorunlu veya mecburi parazitler: Bu tip parazitlikte parazit içinde veya üzerinde yerleştiği konak olmadan yaşamını sürdüremez. Bunlara örnek; Ascaris, Enterobius Giardia gibi cinslere ait türlerdir.


Parazitler konaktaki parazitliğin süresine göre iki büyük ana gruba ayrılırlar;

Yerleşici ( Kalıcı) parazitler: Konak vücudu üzerinde ve / veya içinde uzun süre yaşarlar. Enterobius, Trichurus, Trichomonas cinsi türleri örnektir.
Geçici parazitler: Bu tür parazitler herhangi bir gereksinimlerini sağlamak için konağa gelen ve istediğinde konağı terk eden parazitlerdir. Geçici parazitler genellikle konaklarında ne ürer, ne de gelişirler. Ancak beslenme zamanında konak ile ilişki kurarlar. Örneğin sivrisinekler sadece kan emmek için konak vücuduna gelirler, kan emdikten sonra konağı terk ederler. Bu nedenle bu tür canlılarda parazitlik ile ilgili adaptasyonlar sadece ağız parçalarında gerçekleşir veya görülür. Bu tip parazitlerle konak arasında zayıf bir bağ vardır. Konakla ilişkisinin gittikçe ilerlemesi ve yakınlaşması sert kenelerde görülür. Örneğin; Ixodes ricinus 3 konakta ( bazen aynı konakta fakat farklı zamanlarda) yaşam döngüsünü tamamlar. Konaktan kan emme süresi larvada 3-5 gün, nympha’da 4-6 gün, erişkinde 7-8 gündür. Bu nedenle yaşamı 3-6 yıl kadar süren kenenin kan emerken konak vücüdunda geçirdiği süre 14-20 gün arasında değişir. (Max: 1 ay)

Parazitin evrimindeki yerine göre parazit çeşitleri 2 gruba ayrılır. Bu gruplar içinde alt gruplar vardır.

a) Devamlı (sürekli) parazitlik : Bu tip parazitler yaşam döngüsünün her döneminde konak vücudunda yaşamak zorundadır. Çünkü konak vücudu dışında yaşama yeteneğine sahip değildir. Özgür yaşam dönemi yoktur. Bu tip parazitler kendi içinde 2 alt gruba ayrılırlar.

a1) Devamlı parazitlerin bir kısmı tüm yaşamlarını tek bir konak vücudunda tamamlarlar. Bunlar bir konakta devamlı parazitlik örneği veriler. Örneğin bitler, yaşamları boyunca konakların vücudunda kalır ve beslenirler. Fakat koşullar uygun olduğunda diğer bir konağa da geçebilirler. Mallophaga türleri buna örnektir.

a2) Devamlı parazit olup, bu devamlı parazitliği farklı konaklarda sürdürenler, yani konak değişimi ile birlikte devamlı parazitlik gösterenlerdir. Örnek; Plasmodium türleridir.

a3) Devamlı parazitlerden bir kısmı konağın bir neslinden diğerine konağın yumurtaları aracılığıyla geçerler. Örneğin parazitlere yakalanan dişi kenenin* hastalık etmenin yeni döllerine geçmesine transovariyal geçiş denir.

b) Periyodik parazitlik: Doğada devamlı parazitlerden daha sık görülür. Bu gruptaki parazitler yaşam döngülerinin belirli dönemlerinde parazit, diğer dönemlerinde özgür olarak yaşarlar. Periyodik parazitlik kendi içersinde 4 gruba ayrılır.

b1) Periyodik parazitin yaşam döngüsünde parazit ve özgür yaşayan nesiller birbirini izler. Kurbağaların akciğerinde yaşayan bir tür olan Rhabdias bufonis ‘ tir. Hermafrodit bir nematod olan bu türün yumurtaları konağın dışkısı ile veya oral yolla dışarıya atılır. Dış ortamda yumurtalar içinde larva gelişir. Ve bunlar gelişime uğrayarak özgür yaşayan olgun erkek ve dişiye dönüşürler.

b2) Yaşam döngülerinde sadece bir evrim dönemleri parazit yaşayan periyodik parazitlerdir. Bu gruptaki parazitlerin yaşam döngülerinde ya erişkin dönemleri ya da larval dönemleri parazittir. Protelean veya imagonal olarak tanımlanır.

b3) Bir nesilde görülen farklı evrim dönemlerinin hepsinin parazit olma durumudur. Bu durum en iyi sert kenelerde görülür. Kenelerin larva, nympha ve ergin dönemlerinin hepsi parazitik yaşamam uyum sağlamıştır. Fakat her parazitik dönem diğerinden konak vücudu dışında geçirilen bir periyot ile ayrılmıştır. Konak vücudu dışında geçirilen bu dönem tam anlamıyla özgür yaşam olarak tanımlanamaz. Çünkü konaktan uzak bulunduğu süre içinde larva, nympha yada erişkin herhangi bir madde ile beslenemez. Sadece emmiş olduğu kanı sindirir.

b4) Bir yaşam döngüsünde görülen nesillerin çoğunun parazit olma durumu. Yani parazitliğin farklı nesillerde tekrarıdır. Bu tip periyodik parazitler karmaşık bir evrime sahip olan trematodlardır. Bir trematodun evriminde genelde 3 farklı neslin görünmesi sık rastlanan bir olaydır.

1. Hermafrodit erişkin parazit

2. Partenogenez yada tomurcuklanma ile çoğalan Sporokist ya da Redia gibi evrim dönemi

3. Omurgalı konak için bulaşıcı olan serkaria veya metaserkaria evreleridir.

Buna göre insan trematodlaın evrimi arada özgür yaşam devrelerinin bulunduğu parazit dönemlerle karakterizedir. Erişkin hermafrodit trematod omurgalı konakta yerleşir. Bunların yumurtaları çoğunlukla suda açılır. Mirasidyum denen embriyo serbest hale geçer. Ara konak vücuduna giren mirasidyum sporokiste dönüşür. Sporıkist ise tomurcuklanma ile (son zamanlarda yaygınlaşan görüşe göre partenogenez ile) çoğalarak ikinci nesil sporokistleri veya rediaları oluşturur. Bunlardan aynı şekilde çoğalarak serkaria ları verirler. Parazitin cins ve türüne göre serkarialar ya son konağın derisinden içeriye girerek erişkinleri oluştururlar ya da bir hayvan veya bitki yada cansız bir obje üzerinde metasekaria evrim dönemine dönüşür. Ve parazit son konağa metaserkariaların ağızdan alınmasıyla bulaşır.

Protelean parazit: Bu gruptaki canlıların erişkinleri özgün, larval dönemleri ise parazit yaşar. Bu tip parazitliği daha öncede değinildiği gibi bazı canlı gruplarında görmekteyiz. Örneğin; Nematodlardan Mermithidae familyasının erişkinleri suda özgün yaşarlar. Yumurtalarını bırakırlar. Yumurtadan çıkan larva ise yumuşakça veya böceklerde parazitlenir. Bu parazitlik çeşidinde parazit larva konağından yeterli besin maddesi depo eder. Bu da daha sonra erişkin döneme geçerken veya gonadların olgunlaşmasında kullanılır. Protelean parazitlik Pentapoda deniz örümcükleri ve böceklerde sık görülür. Hypoderma cinsi miyaz sineklerinin larvaları sığırların derisi altında ve iç organlarda; Gastrophilus türünün larvaları atların sindirim kanalında Oestrus ovis larvaları ise koyunların burun boşluğunda parazit olarak yaşarlar. Özgür yaşayan erişkin miyaz sinelerin bazıları bu dönemlerinde beslenmez. Bazıları ise bitki özsuları ile beslenirler.

İmagonal parazit: Bu gruptaki canlıların erişkinleri parazitik yaşama uyum sağlamışken bazı larval dönemleri özgür yaşamaktadır. Copepodlar arasında ve kan emen birçok böcekte özelikle dipterlerde bu tip parazitlik yaygındır. Örneğin; pirelerin larvaları konak yuvasında veya erişkin pirenin kanatlarında özgür yaşarken, erişkin pire parazittir. Aynı durum sivrisinekler, tatarcıklar ve diğer bazı kan emici böcekler için söz konusudur.

Monoksen parazit: Herhangi bir parazitin yaşamı süresince geçirdiği dönemlerin tümüne o parazitin evrimi ya da yaşam döngüsü denir. Bu bağlamda yaşam döngülerini tek konakta tamamlayan parazitler monoksen parazitler olarak tanımlanır. Örnekler: Ascaris, Giardia, Enterobius.

Heteroksen parazit: Yaşam döngüsünü birden fazla konakta tamamlayan parazitler için kullanılan bir terimdir. Kendi içinde Diheteroksen ve Poliheteroksen parazitler diye ikiye ayrılır. Eğer parazitik evriminde 2 konak varsa diheteroksen parazit, ikiden fazla konak varsa poliheteroksen parazit denir.Tanenia signata diheteroksen parazitlere Diphyllobothrium latum poliheteroksen parazitlere örnektir. Heteroksen parazitlerde konakların yaşam döngüsünde belli bir yer vardır. İyi korunmaz yada doldurulmazsa yaşam döngüsünün tamamlanması gerçekleşmez veya tehlikeye girer.

Şaşkın parazitlik: Esas konağa yerine şu ve bu sebeple başka bir konağa yerleşen parazittir. Kenelerin bir parazi olan Capillaria hepatica’nın insan vücuduna yerleşmesidir. Diğer bir örnek; köpeklerin bir paraziti olan Dipylidium caninum insanda yerleşmesidir. Bu tanımlama normalde yerleşmesi gereken organdan farklı bir organda yerleşen parazitler içinde kullanılabilir. Örneğin normalde safra kanalında yerleşen Fasciola hepatica’nın deri altı hapselerinde bulunması gibidir.

Hiperparazitlik: Parazitin kendisinin diğer canlılara konak görevi görmesidir. Hiperparazitlik bütün parazit grupların hatta protozoanlar arasında bile görülür. vücutlarının tek hücreden yapılmasından ötürü doğal olarak parazit bir protozoonun paraziti ya başka bir protozoon ya da mantardır. İnsanların ektoparazitlerinde sivrisinekler, tatarcıklar ve çeçe sinekleri de Plasmodium, Leishmania, Trypanosoma türlerinin yerleşmesi hiperparazitlik örneğidir.

Süperparazitlik: Bu terim herhangi bir parazit türü ile enfekte olan konağın aynı tür parazit ile yeniden enfekte olması durumunda kullanılır. Örneğin ince bağırsağın erişkin Ascaris lumbricoides bulunan insanda parazitin sayısının iki veya daha yüksek sayıya ulaşması ancak yeniden bu parazitin yumurtası veya yumurtalarını ağızdan alınmasıyla gerçekleşir.

Multiparazitlik (Poliparazitizm): Herhangi bir konağın birden fazla parazit cins ve türü ile enfekte olması durumudur. Yurdumuzda özellikle çocuklarımızda evcil ve besi hayvanlarımızda sık görülen bir durumdur. Örneğin ilkokul çağında bir çocuğun ince bağırsağında Giardia intestinalis, Ascaris lumbricoides ve Taenia saginata bazılarında ise Pediculus copitis bulunabilir. Bu ve buna yakın durumlar yurdumuzda sık görülmektedir.
Sadece Kayıtlı kullanıcılar yazı yazabilir.
  • Sayfa:
  • 1
Time to create page: 0.250 seconds

Analiz Ve Tahlil Bilgileri

 
 

EKİBİMİZ
Biyologlar.com a destek ve hizmet veren arkadaşlarımız           AYRINTILAR
HAKKIMIZDA
Biyologlar.com ailesi ve arkadaşlarımız hakkında... AYRINTILAR
   
PROJELER
Biyologlar.com ailesi çeşitli projelere destek vermek için sizlerin yanında... AYRINTILAR
SPONSORLUK
Biyologlar.com ailesi olarak çeşitli konularda sponsorluk hizmeti  AYRINTILAR
   

ÖDEV YARDIM
Biyoloji ödevlerinizle ilgili sorularınıza cevap bulabilmek için. Bize yazın AYRINTILAR

TANITIM
Biyoloji kongre, sempozyum, çalıştay tanıtım faaliyetleri AYRINTILAR

REKLAM
Sitemizde birçok reklam uygulaması yapılmaktadır. Reklamlarınız için  AYRINTILAR
BİYOBOOK
Türkiye'nin en geniş kapsamlı biyoloji sosyal ağı sizlerin hizmetinde.  AYRINTILAR

 

Hazar kaplanı, Gökçe balığı ve Anadolu parsı... National Geographic Türkiye, Temmuz sayısında ülkemizde tehlike altındaki türlere dikkat çekti. Bu türleri yakından tanımak için haritaya tıklayın.

 

Yönetici ve Reklam Kordinatörü

Uzm. Biyolog Yavuz Aydın

Forum Yöneticileri

Aydın ÇAĞLAR
Bahattin DOĞANAY
Behram KURŞUN
Erdinç  ERBAY


Hazmi KONBUL
Onur ÇELİK
Seda KESKİN
Emrah PAŞALI
Rümeysa  ACUN

Sizde yazarımız olmak isterseniz lütfen bize yazın

E-mail  info@biyologlar.com                                                                              

     
 

 
 
info@biyologlar.com
Ödevleriniz ile ilgili sorularınız için lütfen forum ödev yardım bölümünü kullanınız.
Bu e-mail adresinden sadece site ile ilgili teknik sorularınız cevaplanacaktır.